Lưu Bá Ôn là một trong những nhân vật có nhiều huyền thoại, là người đã đề cao tư tưởng "Quan bức, dân phản", đồng thời là tác giả tản văn "Mại cam giả ngôn" nổi tiếng nhằm đả kích giới "thống trị thối nát".
Trần Hữu Lượng, sau khi bị đánh bại ở Giang Châu, biết mình thua là do mưu kế của Lưu Bá Ôn, đã than rằng:
“Dưới tay ta thiếu một mưu sĩ như Lưu Bá Ôn. Sau này kẻ tiêu diệt ta, chắc chắn chính là Bá Ôn rồi. Chả lẽ ý trời nghiêng về Chu Nguyên Chương, nên mới sai Bá Ôn tới trợ giúp đó chăng ?
Cả đời mưu sĩ lại vong mạng chỉ vì một câu nói
Sau khi Lý Thiện Trường xin từ quan cáo lão, vị Hoàng đế giảo hoạt Chu Nguyên Chương liền tìm Lưu Bá Ôn "trò chuyện". Nhắc tới vấn đề Thừa tướng, Chu Nguyên Chương nghiêm mặt hỏi: "Nếu tìm người thay thế Lý Thiện Trường, khanh thấy ai thích hợp làm Thừa tướng?"
Thân là một cơ sĩ, Lưu Bá Ôn hiển nhiên biết được "cái bẫy" do Chu Nguyên Chương đặt ra, liền kính cẩn đáp lại: "Việc này do Hoàng thượng quyết định!"
Chu Nguyên Chương ậm ừ một tiếng, giọng điệu cũng rất hòa hoãn, hỏi tiếp: "Ngươi thấy Dương Hiến thế nào?"
Dương Hiến do một tay Lưu Bá Ôn dìu dắt, nếu ông tiến cử Dương hiến, há chẳng phải bị Hoàng đế nghi ngờ có mưu đồ bất chính hay sao? Lưu Bá Ôn nhìn thấu chiêu "thử lòng" của Hoàng đế, tiếp tục nói:
"Dương Hiến tạm được, có năng lực làm Thừa tướng, nhưng không có khí chất của Thừa tướng. Người làm chức này phải có tâm rộng như sông, hành sự vì nghĩa lý, đặt mình vào hoàn cảnh mà suy xét. Dương Hiến không có lòng độ lượng như vậy."
Chu Nguyên Chương không hổ là cáo già, hỏi tiếp: "Uông Quảng Dương thế nào?"
Lại nói về Uông Quảng Dương, vị đại thần này vốn không phải là người của phái Hoài Tây, nhưng Chu Nguyên Chương luôn nghi ngờ ông ta cấu kết với Lưu Bá Ôn. Nói tới đây, Lưu Bá Ôn thẳng thắn phê bình: "Người nông cạn, không đảm đương nổi chức Thừa tướng!"
Chu Nguyên Chương lại ậm ừ, rồi vờ như đột nhiên nhớ ra: "Còn Hồ Duy Dung thì sao?"
Hồ Duy Dung là thân tín của kẻ tử thù Lý Thiện Trường, Lưu Bá Ôn hiển nhiên không thể ủng hộ. Ông đáp: "Hồ Duy Dung giống như con trâu còn non, tương lai nhất định sẽ tìm cách giãy khỏi cái cày đeo trên mình, chỉ sợ khó có thể khống chế!"
Chu Nguyên Chương giả bộ thở giải, nói rằng: "Xem ra, chức vị Thừa tướng của trẫm chỉ có thể để cho khanh đảm nhiệm!"
Lưu Bá Ôn trong lòng có phần vui mừng, nhưng cũng không thể từ chối thẳng thừng vì sợ mất đi sự tín nhiệm của Hoàng đế.
Lúc bấy giờ, Chu Nguyên Chương không còn tín nhiệm Lý Thiện Trường, Lưu Bá Ôn tin rằng chức vị ấy rất có thể sẽ rớt xuống đầu mình, liền giãi bày: "Thần biết bản thân có thể làm được, nhưng con người của thần coi kẻ ác như kẻ thù, mong Hoàng thượng cân nhắc!"
Câu nói của Lưu Bá Ôn có ý bày tỏ: Bản thân ông ghét cay đắng những kẻ xấu, tính tình thiên lệch, nóng nảy, khi hành sự sẽ thiếu bình tĩnh, khéo léo, e rằng không xứng đáng với ân điển của Hoàng thượng.
Tiếc rằng, một người xuất thân áo vải, lại có bản tính tự ti, đa nghi như Chu Nguyên Chương không nhìn ra điều đó.
Vị Hoàng đế họ Chu này lại cho rằng Lưu Bá Ôn cao ngạo tự nhận mình có tài (điều này thực là có - chính vì để người cấp cao hơn cảm thấy là điều không tốt, họ sẽ có tâm lý sợ hãi, tự ti, ghen tức. Cao ngạo chỉ thể hiện với cấp đưới, lũ cấp dưới thật thiểu năng. Với người hiểu biết và cấp trên tuyệt đối chớ cao ngạo)
Bởi vậy, Hoàng đế nghe xong, trong lòng thập phần không vui. Từ đó về sau, Chu Nguyên Chương nhanh chóng thay đổi thái độ đối với vị mưu sĩ theo mình từ thuở hàn vi này.
Chết bởi tay gian thần hay vì sự bạc bẽo của quân vương?
Năm Hồng Vũ thứ 3, Chu Nguyên Chương nói với Lưu Bá Ôn: "Khanh tuổi cũng đã cao, nên về nhà cưới vợ, sinh con, không cần vì theo ta mà phải lẻ loi mãi!" Câu nói này bề ngoài là quan tâm, nhưng rõ ràng muốn "tống cổ" vị đại thần ấy ra khỏi triều đình.
Vậy nhưng, "vua nói bề tôi phải chết, bề tôi không thể không chết", Lưu Bá Ôn đành bất đắc dĩ "cáo lão về quê". Từ đây, thế lực của phái Chiết Giang ngày càng sa sút, thậm chí nhanh chóng lụn bại. Ngay tới nhân tài như Dương Hiến cũng vong mạng trong tay Hồ Duy Dung.
Họ Hồ kia muốn "diệt cỏ tận gốc", đối với lão thần đã an phận ở quê nhà như Lưu Bá Ôn cũng không buông tha. Kẻ gian thần này thêu dệt việc Bá Ôn xây mộ địa tại Đạm Dương để lợi dụng "vương khí", sau đó tấu lên nhà vua.
Chu Nguyên Chương lấy cớ ấy xử phạt Lưu Bá Ôn, khấu trừ tiền lương hưu của ông. Lưu Bá Ôn đành phải trở về kinh thành.
Kỳ thực, lần trở về này của ông một mặt để tránh vì Hoàng đế nghi ngờ mà mang họa sát thân, mặt khác lại nhằm kiểm soát Hồ Duy Dung, tránh kẻ tiểu nhân ấy dựng chuyện xằng bậy.
Năm Hồng Vũ thứ 8, Lưu Bá Ôn ngã bệnh. Chu Nguyên Chương đặc phái Hồ Duy Dung tới thăm. Hồ Duy Dung mang theo thầy thuốc "giúp" Lưu Bá Ôn kê đơn, uống thuốc. Một thời gian sau, Lưu Bá Ôn vì bệnh tình trở nặng mà qua đời.
Lưu Bá Ôn là người thẳng thắn, ông từng nói:
“ Hồ Duy Dung lên làm Thừa tướng, chắc chắn sẽ sinh đại họa, quốc gia sẽ gặp đại loạn, sinh linh lại phải chịu tai ương. Nếu lời nói của tôi không ứng nghiệm, thì đó chính là đại hồng phúc của bá tánh nhân dân. Trái lại, nếu lời nói cửa tôi ứng nghiệm, thì cuộc sống của đông đảo chúng sinh biết làm sao đây ? ”
Câu nói đó lọt đến tai Hồ Duy Dung, khiến Hồ càng căm tức và quyết tâm trù dập Bá Ôn. Quá phẫn uất trước nạn quyền thần lộng hành, bệnh tình của ông càng lúc trở nên nguy kịch. Chu Nguyên Chương thấy thế không khỏi thương cảm nên đã đích thân viết biểu văn gởi đến Bá Ôn và phái sứ giả hộ tống ông trở về quê nhà. Có điều, bệnh của Lưu Bá Ôn không hề thuyên giảm và chỉ một tháng sau đó (năm 1375) ông qua đời, hưởng thọ 64 tuổi. Có thuyết cho rằng Hồ Duy Dung đã sai thầy thuốc của mình mang độc dược đến hại chết Lưu Bá Ôn, vì trước lúc Lưu chết, ông nói rằng khi uống thuốc của Hồ Duy Dung mang đến thì thấy trong bụng có một vật cứng như đá, to bằng nắm tay.
Gặp phải kẻ cướp làm vua thì khó tránh khỏi họa, Lưu Bá Ôn từng xin cáo quan về quê ở ẩn, nhằm tránh những đòn thù của Chu Nguyên Chương lẫn quan thừa tướng Hồ Duy Dung nhưng cuối cùng cũng không thành công.
Dù bị hãm hại và bạc đãi, Lưu Bá Ôn vẫn một lòng trung thành với triều đình nhà Minh. Lúc lâm chung, Lưu Bá Ôn đã gọi các con trai Lưu Liễn và Lưu Cảnh đến đến, đưa tác phẩm "Thiên văn thư" cho Liễn và một bản tấu chương bàn luận về thế sự, phương pháp trị nước cho Cảnh. Ông dặn Liễn và Cảnh rằng Hồ Duy Dung chuyên quyền bạo ngược thể nào cũng gặp tai họa, vì vậy sau khi Hồ và phe đảng bị diệt trừ thì Liễn và Cảnh hãy đem bản tấu chương cùng "Thiên văn thư" đến dâng cho Chu Nguyên Chương. Đúng như Lưu Bá Ôn dự đoán, khi Hồ Duy Dung và bè đảng nắm hết quyền hành, lộng quyền phách lối, nên bị Chu Nguyên Chương nghi ngờ. Nghi án Lưu Bá Ôn bị hạ độc cũng được cho điều tra lại. Trước tình hình đó, Hồ Duy Dung đã âm mưu làm phản nhưng bị bại lộ, thế là ông ta cùng toàn bộ phe đảng bị Chu Nguyên Chương xử tử. Lúc này, Chu lại nhớ đến Lưu Bá Ôn. Lưu Liễn và Lưu Cảnh nhân cơ hội đó đã vào cung, dâng "Thiên văn thư" cùng bản tấu chương của cha mình cho nhà vua. Nhận thấy tâm huyết của vị lão thần trung thành, Chu Nguyên Chương cảm động nói:
“ Khi Lưu Bá Ôn còn sống, cả triều đình đều là bọn "Hồ đảng", chỉ riêng có một mình ông ấy là không theo chúng, nên mới bị chúng thư (hạ độc).
Ngoài ra Lưu Bá Ôn còn là bậc tông sư phong thủy, ông được giao đi phá long mạch, những hành động phá long mạch có phải chăng là nguyên nhân khiến Trung Quốc bị ngoại bang xâm lược.
Có thể nói cái chết của Lưu Bá Ôn là âm mưu của ông, hay sự ngu dốt hành động lỗ mãng của Hồ Duy Hưng. Bởi có tài thần cơ diệu toán, tài phong thủy, tài lý số thì lý nào ông không đoán ra được âm mưu của người khác. Nếu như mềm mại sắc bén hơn chút nữa, Lưu Bá Ôn đã có thể không bị dồn vào bước đường cùng. Nói gì đó cũng là số mệnh, bài học của người tài luôn là những bài học đáng suy ngẫm, những chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng đến cả đại cục. Lưu Bá Ôn còn ganh tỵ với Khổng Minh, cái tâm yêu thích làm đệ nhất quân sư, ham danh vô thực đã làm ông không tỉnh táo trước thời cuộc. Để nói đại trí là kẻ thắng cuộc về già, không cần phô trương mà thất bại.