Mùa xuân Ả Rập là làn sóng cách mạng với các cuộc nổi dậy, diễu hành và biểu tình phản đối chưa có tiền lệ tại các quốc gia ở thế giới Ả Rập: Tunisia, Algeria, Ai Cập, Yemen và Jordan, Mauritanie, Ả Rập Saudi, Oman, Sudan, Syria, Iraq, Libya và Maroc. Các cuộc biểu tình phản đối có chung một cách sử dụng rộng rãi kỹ thuật chống đối dân sự trong các chiến dịch bao gồm đình công, biểu tình và các cách thức khác. Các cuộc biểu tình tại Tunisia và Ai Cập đã được đề cập với tên gọi là các cuộc cách mạng.
Nguyên nhân dẫn đến mùa xuân Ả Rập
Những yếu tố phẫn nỗ trong dân chúng được kích động và phát động dẫn đến những bạo loạn và biểu tình với mong muốn xã hội khác đi gọi là mùa xuân Ả Rập. Những yếu tố như tham nhũng chính phủ, lợi dụng quyền lực vi phạm nhân quyền, tình trạng đói nghèo, tăng giá lương thực và nạn đói toàn cầu, tính tham quyền cố vị của các lãnh đạo nhà nước là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến sự phẫn nộ trong dân chúng. Mơ ước và tham vọng về một xã hội văn minh, phát triển và tự do như phương Tây đã khiến người dân đứng dậy lật đổ chế độ cũ bằng biểu tình. Thắng lợi khi biểu tình diễn ra êm ả, nhưng khi diễn ra nội chiến để các nước phương Tây can thiệp thì là thảm họa với quốc gia đó. Đúng như câu nói của người Việt, ném đá vỡ bình.
Diễn biến nổi dậy tại một số quốc gia Ả Rập
Các cuộc biểu tình bắt đầu vào ngày 18 tháng 12 năm 2010 với một cuộc nổi dậy biến thành một cuộc cách mạng tại Tunisia, sau vụ tự thiêu của Mohamed Bouazizi để phản đối tham nhũng và việc cảnh sát ngược đãi. Do những khó khăn tương tự trong khu vực và cuối cùng thành công trong cuộc biểu tình Tunisia, một chuỗi các tình trạng bất ổn đã bắt đầu mà đã được theo sau cuộc biểu tình tại Algeria, Jordan, Ai Cập và Yemen và đến một mức độ ít hơn ở các quốc gia Ả Rập khác. Trong nhiều trường hợp những ngày này đã được gọi là "ngày thịnh nộ," hoặc vài biển thể của nó.
Cho đến nay, 3 chính phủ đã bị lật đổ, tại Tunisia vào ngày 14 tháng giêng, Ai Cập vào ngày 11 tháng hai năm 2011 và Libya vào ngày 20 tháng 10 cùng năm. Các chính phủ đầu tiên bị lật đổ là kết quả của các cuộc biểu tình tại Tunisia (một sự kiện được gọi là cuộc Cách mạng hoa nhài trong truyền thông phương Tây) khi cựu Tổng thống Zine El Abidine Ben Ali đã trốn sang Ả Rập Saudi. Sự chú ý của thế giới sau đó tập trung vào Ai Cập, nơi cuộc biểu tình lớn bắt đầu vào ngày 25 tháng Một 2011. Sau bốn ngày kể từ ngày cuộc biểu tình, Tổng thống Mubarak, người đã cai trị Ai Cập trong 30 năm qua, đề nghị cải cách nhưng cá nhân không từ chức, dù sự từ chức của ông là mục tiêu của những người biểu tình. Vào ngày thứ tám cuộc biểu tình tiếp tục, thậm chí còn thu hút người biểu tình nhiều hơn từ mọi tầng lớp xã hội, ông tuyên bố ông sẽ từ chức chỉ trong tháng 9 và sẽ không tìm kiếm thêm một nhiệm kỳ tổng thống trong cuộc bầu cử sắp tới. Khoảng thời gian đó, vua Jordan Abdullah đã bổ nhiệm một thủ tướng mới. Tổng thống Yemen, Ali Abdullah Saleh, tuyên bố rằng ông cũng sẽ không tìm kiếm một nhiệm kỳ nữa sau 32 năm cầm quyền. Sau ngày mười tám của cuộc biểu tình không dừng ở các thành phố lớn tại Ai Cập, Mubarak cuối cùng đã từ chức vào ngày 11 tháng 2. Tại Libya tổng thống Gaddafi bị bắn chết khi trốn chạy vì thua trận quân đội nổi dậy.
Vai trò của truyền thông xã hội
Truyền thông xã hội là thủ phạm chính của các cuộc nổi dậy, truyền thông xã hội đã chứng minh cho thế giới thấy sức mạnh của nó. Mạng xã hội và internet chính là phương tiện truyền thông cổ vũ những phong trào phản đối chính phủ nhanh nhất. Ngoài việc đem lại hy vọng về tương lai tốt hơn cho quốc gia đó thì việc làm rối loạn an ninh và chính trị quốc gia cũng là một mối nguy hại cho người dân. Việc truyền thông gây ra một đám đông hỗn loạn không tổ chức thực sự tiềm ẩn rất nhiều nguy hiểm trong môi trường chính trị hiện nay.
Hậu quả của Mùa Xuân Ả Rập
Sau phong trào, một loạt các quốc gia Ả Rập lâm vào nội chiến đẫm máu (Libya, Syria, Yemen) hoặc những bất ổn chính trị do sự đấu đá giữa các đảng phái (Ai Cập), hàng trăm ngàn người Ả Rập vượt biển chạy sang châu Âu để tránh chiến tranh, gây ra cuộc khủng hoảng nhân đạo và nhập cư lớn. Sự suy yếu của các chính phủ cũng mở đường cho sự trỗi dậy của Nhà nước Hồi giáo Iraq và Levant mà phương Tây gọi là "nhà nước khủng bố IS" đầu tiên trên thế giới, với quy mô vượt hơn cả tổ chức khủng bố Al Queda. Ngay cả Ukraina không phải là nước Ả Rập nhưng cũng chịu ảnh hưởng, họ lật đổ chế độ độc tài và kết quả dẫn đến đất nước chìm trong chiến tranh. Các nhà quan sát đã dùng một thuật ngữ mới là Mùa đông Ả Rập để chỉ những hậu quả sau khi Mùa xuân Ả Rập đi qua.
Ở Syria, cuộc nội chiến kéo dài từ 2011 đã khiến hơn 250.000 người thiệt mạng, hàng triệu người phải vượt biển chạy nạn tới châu Âu. Tại Yemen, xung đột giữa các bộ lạc nổ ra đẩy người dân Yemen phải sống nhờ viện trợ từ nước ngoài. Còn tại Ai Cập, tuy không bị chiến tranh nhưng phải chịu tình trạng giá lương thực và thuế tăng cao, thâm hụt ngân sách, tỷ lệ thất nghiệp cao. Tại Libya cũng rơi vào cảnh nội chiến, một phần lãnh thổ của quốc gia Bắc Phi này giờ đây nằm dưới sự kiểm soát của nhóm khủng bố Tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIL).
Tại Tunesia, nơi đã khởi đầu Mùa xuân Ả Rập, nhờ các tổ chức xã hội dân sự như Bộ tứ Đối thoại Quốc gia Tunisia đóng vai trò chính giúp các phe phái chính phủ và đối lập nói chuyện sau cuộc cách mạng tại Tunisia và được cho là giúp dàn hòa giữa phe Hồi giáo và thế tục tại Tunisia, đặc biệt trong tình hình bất ổn xã hội và khủng hoảng chính trị và kinh tế năm 2013, và giúp chuyển đổi quyền lực trong hòa bình và xây dựng một nền dân chủ đa nguyên tại Tunisia. Cuối năm 2015, Bộ tứ Đối thoại Quốc gia Tunisia được nhận giải Nobel Hòa bình. Mặc dù vậy, nhiều người dân vẫn lo lắng về tình trạng thất nghiệp, chi phí sinh hoạt cao, cũng như làn sóng di dân ra thành phố khiến nhiều cuộc biểu tình lớn nổ ra khắp cả nước. Quốc gia này cũng đang phải đối diện với thách thức nghiêm trọng về an ninh với các vụ tấn công khủng bố: ba vụ tấn công xảy ra năm 2015 - vụ nổ súng tại một khách sạn du lịch và một bảo tàng ở Tunis, cộng thêm một vụ đánh bom liều chết nhằm vào quân đội ở thủ đô, đã làm tổn thương nền kinh tế Tunisia, đặc biệt là ngành công nghiệp du lịch. Đây cũng là quốc gia đóng góp số lượng đông đảo nhất các chiến binh cho nhóm khủng bố ISIL.
Ném chuột vỡ bình, sự thay đổi chính trị cần phải có tổ chức khéo léo, nhìn vào tình hình chung của mỗi quốc gia mà thay đổi từ từ. Không thể nào có những thay đổi mang tính bộc phát rồi để lại hậu quả không sao có thể khôi phục lại được. Mùa Xuân Ả Rập có đúng có sai, đó là bài học cho các nước về sau lấy làm bài học.